Ne necesas certe montri ke ateismo kaj religio (mi aludas precipe al tiu kristana) povas ne konflik­tiĝi diversnivele, krom certe ideologie; utilas evidentigi, ke foje trankvila montrado de siaj argu­men­toj kaj plitrankvila respondo povas ilumini unu la alian; kaj utilas super ĉio al ĉiuj kiuj restas ekstere de la disputo, foje kruelema kaj apogiĝanta sur miskomprenoj.  

Kiel konite, ekzistas du precipaj formoj de ateismo: tiu de dedukto, kiu nome apo­giĝas sur raciaj ar­gumentoj (ĉi-tie ne estas loko por ekzameni ilin aǔ kribri ilian koheron au racian forton) kiun oni ĉi tie volas nomi ateismo elracia; kaj ateismo de la volo: iu elektas esti ateismemulo, elektas kontraǔ religio sendepende ĉu tiu havas titolon por sin proponi, kaj tiel allogiĝas el la ideo kaj al ĝi restas katenita: ĉi tie oni tiun nomas ateismo elvola. Estu dirate anticipe, ke vidalvidaj opinioj kun tiu ĉi lasta, nome la ateismo elvola, ne multe fruktas ĉar malfacilas trovi komunan rokdenton: ĉi tie tiu a­tei­sta kurento nur marĝene partoprenas en nia imagita renkonto.  

Ankaǔ religio povas esti akceptita kaj sekvata pro diversaj motivoj: iuj ĝin konfesas opiniante, ke mem ĝin pravigis ĉe si kaj pretas montri, ke estas pravigeblaj ĉiukaze ĝiaj historia fundamento kaj respekto de la raciaj postuloj. Rilate tion, se resti en kadro de kristanismo, pliprecize de katolikis­mo, estis ankaǔ oficiale rifuzita tradiciismo laǔ kiu eblas pravigi religion precipe, se ne ekskluzive, sen bezono apogiĝi sur raciaj servoj. Tiu tendenco, dirita ankaǔ kredi­smo aǔ fideismo kiu ŝajnas rezigni diversajn raciajn-historiajn helpojn, sintezeblas tiel: religio prenas sian rajton ekzisti kaj sian justiĝon nur el la onia pasinta konfeso aŭ universala religiemo. Eble ĝi naskiĝis el la timo, ke la ra­cio ne kapablus trovi kaj defendi la raciajn radikojn de la kristana religio, eble el la timo, ke la racio ruinigus la religiecan originalecon. Ankaǔ tiu penskurento enhavas ion paralelan al la elvola ateis­mo, kaj pri tiu lasta havas la saman atenton kiun al ĝi rezervas la elvola ateismo.  

La nuna nia atento al religio kaj ateismo estas urĝata kaj komentata tiel kiel pri ili okupiĝas ĵurnaloj, revuoj, libroj, televidoj… Se la simpleco ŝajnas preterlasi pli detalajn kaj profundajn ateismain pro­ponojn kaj religiulajn respondojn, tio supereblas per sinsekvaj intervenoj de temo-eskspansiantaj legantoj. Ĉi tie oni kredas, ke eblas entuta simpla ekspozicio de la du kurantaj pensmanieroj kaj mondvizioj el kiuj aperas la eblo pli klare kompreni ateismajn apogilojn kaj religiulajn rezistilojn.  

1) Diras ateismemuloj: la kristanaj eklezioj, kaj ankaǔ aliaj religioj, plenumis tro da krimoj, krimoj kontraǔ la homaro, eĉ mem biblio puŝis tiujn plenumi, per sugestita perforto, ĝis genocido. Veras ke laǔflue de epokoj la biblio mem ŝajnas sin korekti kaj, fine, per la Nova Testamento la vizaĝo de Dio prezentiĝis ĉiam pli purigite, sed la krimaro fiksas ĝin en negativa juĝo kaj la krimemo ne po­vas ol daǔrigi.  

La religiano, responde al vera kaj serioza akuzo, alertas: la vera problemo konsistas en “Ĉu Dio estas aǔ ne estas”. La maniero tra kiu Dio estas rakontata kaj interpretata kaj spertata ne multe gravas: se Dio estas, li estas sendepende de ĉio: certe, korekta konduto de la kredantoj kaj pli laŭ­vera priskribo pri la dia volo flanke de la bibliaj aŭtoroi faciligus la pozitivan solvon de la problemo. Sed se rilate Dion ĉio belus en la historio, tio allogus kaj facile konkludigus por Lia ĉeesto, dum kiom plibelas se homoj serĉas tra minimimaj altiroj uzante nur sian racion!  

Eĉ ateismemularo, aǔ simpatiantoj de ateismo, havas sian kriman hsitorion…, sed neniu rajtas enŝteli, ke ateismo ne rajtas esti konsiderata pro tio ke ateiistoj krimis ĉar multaj el ili estis kaj estas, diversnivele kaj diversforme, sinceraj bonfarantoj de la homaro. Do neniu kondamnu relgion nur pro tio! Kaj krome oni atentu: eblas la tento pligrandigi tiujn krimojn por ĉion koherigi al sia tezo kaj plifortigi la utilon de ateismo.  

Se reiri al la biblio, oni konsideru ke ĝi travidetigas subkuŝantan lukton por ke la dia vizaĝo far­iĝu kia li vere estas: en ĝi oni vidas la kreskanta plipuriĝo el elementaj de la etnaj religioj el kiuj devenas la malgranda popolo kiu decidas eniri en la monoteisman fidon, dum la cirkaǔa mondo allogas per dioj brilaj kaj teraj kaj karesantaj la homajn pasiojn! En la biblio oni povas kapti tiun procezon kiu konkludiĝas en Jesuo Kristo. Pentraĵo riveliĝas arta ĉe la fino, ne en la mezo de sia fariĝo!  

2) La eklezioj, aparte tiuj kristanaj, pli aparte la katolika, apogiĝas sur dogmoj. Tiel la varbito devas starti kun apriora kredo: tiumaniere oni estas devigata rezigni, fakte kaj principe, ekzercadon de la racio sendependa, kiun ne ĝenas la konsekvencoj de serĉado. Manko kaj elstreko de la racio enfosigas en oskurantismon. Kaj senigita je dogmoj religio valoras preskaǔ nenion.  

La religianoj rekonas, ke foje la krederoj dogmigitaj lasas impreson, ke ili fundiĝas sur si mem. Sed ili informas, ke la dogmo estas alventpunkto ne startpunkto en la formiĝo de religio, ankaŭ se foje unuas en la prezentado: la dogma sistemo povas agi prioritate nur en la rekta kaj nefaka ko­mu­nuikado, sed ne en la fakeca dokumentado: nur tiu esplorado povas, eventuale, montri la funda­tecon de la religio kaj, eventuale de adekvateco de la dogmoj kun la religio mem. La adhero al la kredo okazas, kiam okazas, ne per la dogmo. Miloj da teologiaj fakultatoj de la eklezioj, disvasti­gitaj en la tuta mondo, tion praktikas.     

3) Ateismemuloj celumas kontraŭ la creado el nenio dirante: La kristana religio subtenas, ke nia videbla mondo estas kreita el nenio kaj kun nenio kaj per nenio. Kaj se la mondo estas tia, nepras ĉeestigi kreanton, do Dion. Kaj tion ĝi volus trudi al la scienco, eĉ ĝi asertas, ke la scienco sukcesas pruvi, ke la mondo estas kreaĵo de iu senfina ĉiopovulo.  

Ho, ne! Religianoj diras, ke la konstato ke la mondo estus kreita estas atingo propra de la religio mem, de la revelacio (se tiu prezentas fidkonvinkilojn) kaj eventuale de filozofio: al ĝi, do, oni alve­nas tra aliaj vojoj ol tiuj de la scienco. La scienco konstatas, ke la mondo estas kaj evoluas, kaj serĉas ĝian komencon, sed ne renkontas la manon kreintan. Tamen la obĵetantoj foje pravas ĉar epigonoj de la religio dezirantaj trovi kromajn apogojn al sia kredo, naive asociigas al si eĉ la scien­cojn. Sed aldonendu, ke scienco kaj scienculoj ne estas la samo: la scienculo estas homo kiu iras trans la scienco kaj kapablas respondi, alimaniere kaj alivoje, al demandoj kies naskiĝo kaj solvo ne apartenas al la scienco. Fakte sennombraj rigoraj scienculoj konfesas sian kredon je Dio krein­to, malgraŭ ke scienco ne malkovras la kreinton. 

4) La scienco konstatas, ke la vivantoj evoluis akirante ĉiam pli ampleksan adekvatecon kun la medio kaj transiris el unu specio fariĝante alia pli perfekta. La katolika eklezio (kaj diversaj religigrupoj) kontraǔas, eĉ volus, ke scienculoj blinde sekvu ĝin en la neado de la specievoluo, eble por ne perceptigi la konstraston inter scienco. Kaj se ĝi ne sukcesas ne inkliniĝi antaǔ la evidento de evolucio, ĝi pretendas konstati, kaj science montri, ke en certaj gangliaj transiroj de unu stadio al la alia pli kompleksa, nome tro kompleksaj por atingi la celon el si mem, la evoluo realiĝis per senpera interveno de iu supera estulo… Kaj do se konstatiĝas la interveno de iu supernatura, konstatiĝas ankaǔ la ĉeeston de la interveninto, do de Dio! Se la evoluo okazus el si mem, certe  tio konfermus la malneceso de Dio.  

La kredantoj prezentas siajn vidpunktojn alie, rekonante tamen ke eĉ pro sia malfrueco en la difino de sia juĝo antaǔ la konstatoj de la sciencoj generiĝis miskomprenoj. Sed ni haltu ĉe la dok­trinaj sintenoj de la katolika eklezio: ĉi tiu neniam anatemis biologian evoluismon: se ĝi vere okazis (kaj okazas), estas tasko de scienculoj tion konstati kaj pri tio priskribi spertitajn aŭ hipotezajn mekanismojn. Scienculoj eĉ dikredantaj. La evoluo de la specioj ne krizigas la kredon: se io legas la biblion (Genezon) laǔfiksiste, nu tiu sciu ke biblio instruas oficiale nur ke Dio kreis ĉion, ne kiel Dio kreis. En la ekleziaj aludoj al la biologia evolucio estas dirate, ke evolucio de la specioj estas pli ol hipotezo. Veras, tamen, ke religianoj el katolika flanko… havas iujn solidajn “palisetojn”, no­me antaŭkondiĉoj kiujn evoluismaj teorioj devus respekti por ne konflikti kun kredbazoj. Unue: se evoluo trairis la vivantan universon, eĉ tiu evolucio estas kreita ĉar programita de la kreinto, kvan­kam tiu kreita programo ne estas io konstatebla science-sperte: temas, fakte, pri io plia fontinta el la rivelacio mem, dum kristanaj scienculoj, kaj religiuloj, ne pretendas, ke tio estu konstatebla per la sciencaj instrumentoj. Alia “paliseto” koncernas la ensceniĝon inter la vivantoj, ĉu tra evoluiĝo el primatoj ĉu alie, de la homo: tiu ĉi havas elementon, la spirita animo, kiun scienco ne povas vidigi ke ĝi devanas el materio evoluiĝanta. Sed religianoj konscias, ke tiu en­ŝovo en sciencan teorima­don, povas ŝajni perforto, kiu tamen ne estas altrudo sed antaŭprilumigo, kiu ne bremsas la pra­ktikan serĉadon.  

Pli malfrue, diversfontaj kristanaj franĝoj, kiuj estas fieraj kreadistoj, pretendis malkovri - per eĉ sciencaj observoj -, en iuj plej komplikaj ganglioj de la evolucio la helpan intervenon de Dio kre­anta; sed tio estas ordinare - konstatonivele kaj principonivele - rifuzita de katolikaj scienculoj kaj teologoj ĉar kiu kree programis la fluon de la biologia evoluo tiu provizis la sistemon je la bezonataj kapabloj.  

5) Argumentas ateismemuloj: se en la natura medio, nome en la vivanta universo, venkas fakte - ni provas ĉi tie resumi la amplekson de la teorioj rilate la lukton por la vivo (natura selektado) -, la plej forta kaj ekipita dum estas destinita al elimino la mapli evoluinta - kaj tio laǔ kredantoj estus fakto programita de Dio mem. Nu, tiu principo-konstato devas etendiĝi ankaǔ al la homa specio ĉar ankaǔ la homo estas elemento de la naturo. Sed tia logika etendiĝo - jam postulita de ne malmultaj antropo­logoj kaj diversscienculoj - riunigas la fundamentojn mem de la kristana moralo - jen de la supozita natura-racia jen de la opiniata revelaciita - konfesata kaj profesie instruata de kristanismo, kiu prefere elstarigas kompaton kaj egalecon inter la homoj. Bone oni konsideru kompaton kaj amon kaj egalecon, sed se la kreinta Dio vere kreis tiun unuecan mondon, li kontraǔus ĝuste reli­gion ĉar la natura selektado kaj kompato kolizias.      

Vere unuiganta kaj unueciganta tia ateismema ampleksigo kaj etendiĝo de tiu “na­tura leĝo” kiu devus - laǔ certa logiko - inkluzivi ankaǔ la homon. Sed, eĉ neglektante, ke tiu leĝo tia ne estas ankaǔ laŭ solida parto de ateistaro, la kristanaj evoluismemuloj rimarkigas, ke la unuiĝo kaj unue­cigo inter ĉiuj vivantoj realiĝas malgraǔ distingoj varispecoj. Kiu kreis, tiu programis du nivelojn de englobiĝo en la naturaj leĝoj: estuloj kiuj komplete kaptiĝas en ili, kaj aliaj kiuj distan­ciĝas sam­tempe kun la kresko de konscienco kiu sin sentas devigata obei moralajn principojn: tiu obeo permesas superi la supozitan naturan leĝon de la lukto por la vivo.    

6) Plu urĝas ateistoj - la samaj aǔ aliaj - jene: morto kaj sufero, laǔ kristanaj dogmoj, enirigis la mondon pro la peko de unu sola homo. Priskribita kiel ĉefo kaj responsulo de la tuta sekvantaro, Adamo pekis kaj ruinigis sin mem kaj la tutan homaron eĉ la tutan naturan medion. Preterlasante diverspecajn mishonorigajn konsiderojn, eblas demando kun negativa respondo: ĉu eblas, ke kul­po, morala kulpo, de unusola homo kompromitu tiel grave la principon de la persona respon­so? El tio fakto - eĉ mitologie kontraǔdira - dependus la tuta evoluo kaj eĉ ĉiuj eventoj, faktaj kaj do­ktrinaj, de la kristanismo mem…  

Ojve! Ĉi-rilate dikredanto engaĝiĝu en senambigueca respondo ĉar ĉi tie konfuzo okupas spacojn en seriozaj kaj ŝercecaj komunikaĵoj; ĉi-tie oni konfuzas la ĉaron kun la varo portata. Jen la procezo por tion montri: Jesuo, laŭ la kristana fidelularo (ĉi-tie oni ĉiam preferas imagi fakuliĝ­antan kunparolanton), faris ion ne tute kompreneblan unuavide, ne tute difineblan en homaj vortoj: temas sumedirite pri la Difilo kiu igas la homojn adoptaj filoj de Dio, kunheredantoj de la dia vizio, kaj tio nomiĝas elaĉeto. Nu kiel esprimi tian realon? Jam la biblio en la Nova Tes­tamento dekomence kaj poste en la katekismaj eksplikoj sekvas diversajn itinerojn. Unu el tiuj sonas: la homo “ĉion ruinigis, Kristo ĉion rebonigis”, aǔ “la unua homo pekis (kaj ni nun daǔrigas sur la sama vojo) kaj Jesuo lin alvokas al la efika elaĉetiĝo per la adhero kaj akcepto de liaj religiaj kaj moralaj instruoj” ktp. Troviĝas ankaǔ aliaj manieroj por provi esprimi la eksterordinarecon de la Jesua elaĉeto, sed neniu el tiuj estas ero de la kredo, tia estante nur, ke Jesuo deklaras kaj igas la homojn reale partoprenantaj en la dia vivo kun ĉiuj konsekvencoj devenantaj el tio. Tial la supra ateista obĵeto altrudiĝas, certe senvole, miksi la ĉaron kun la varo enĉarigita.   

7) Ateistoj ankoraǔas: se la kredita Dio perfekte kaj ĉiopove regas ĉion kion li kreis - tia estas la kredo de kristanaj dikredantoj -, kial li ekzistigis mondon neperfektan kaj konstante kadukiĝan pro sufero kaj morto? Ju pli intense oni asertas lian ekziston kaj agadon en la mondo des pli oni lin enkadrigas en zonon de cinikeco aǔ almenaǔ faras lin indiferenta pri la homa sorto. Kaj tio kontraǔas al la precipa difino pri Dio: Dio estus amo! Do, kristanoj metas sian Dion karambol­anta sur si mem!  

Ĉi-rilate dikredantoj povas resti senrespondaj pro manko de kontentigaj rezonadoj, se ne reirante al la rivelacio el kiu venas informo, ke Dio libere kreis la mondon kiun li volis elekti inter la senfinaj kreeblaj. Se ni tamen atribuas al Dio la libervolon, similan sed mistere malsimilan al la nia, ni povas ekkompreni: oni konsideru, ke plurfoje la biblio substrekas tiun misterecon: en la profetoj centras la nocio de la tutalieco de Dio kaj lia transcendo kiel en tiuj vortoj “Miaj vojoj ne estas la viaj vojoj” kaj “li estas la tutalia”, ktp. Povas helpi pri tiu obstaklo, ĝuste tiom sentita de ateistoj, la anonco de Kristo laǔ kiu la destino de la homo estas kunstari ĉiam kun Dio, nome ekstere de la sfero de la sufero kaj de necerteco. Certe tiu respondo apelacianta al la mistereco de Dio ne kontentigas, pli bone kontentigas nur tiujn kiuj jam havas korektan nocion pri Dio  

8) Rafinite pluas ateistoj: se kristano dubas pri gravegaj eroj de la biblio (ekzemplo pri la rakonto de la kreado kaj la peko de Adamo), li ĉesas esti tia! Se la biblio estas vorto de Dio, kiel kristano firme kredas, tiujn rakontajn informojn la kristano devas sendiskute ricevi: se li tion modifas por rezisti kontraǔ la atakoj de ateistoj, eĉ li ekmarŝas sur la vojo de ateismo ĉar li metas en la disku­ton la dian vorton, same kiel pli tranĉige faras ni. Nu, por rezisti ateismon, kristanoj adaptas in­ter­preton kaj sencojn de la biblio, kiel rilate ekzemple la rakonton pri mondo-origino kai la Adama origina peko.  

Sed tia kristano ne dubas, male li certas, ke la biblio liveras la koncepton de kreado el nenio kaj la informo laŭ kiu Dio kreis, li neglektas nur la rakontaĵan eksteraĵon kaj vehiklan kiu utilas nur por transdoni la informojn. Ĝis du/tri jarcentojn antaŭe, la problemo de la historieco de la rakonto (kreado en ses tagoi kaj la peko de Adamo kaj aliaj bibliaj eroj), ne ĝenis la kredantojn; sed tuj kiam oni komencis nei la kreadon pro la naiveco kaj manifesta fabeleco de la Genezaj rakontoj, oni tuj komprenis, ke la distingo (de la informo el la literatura vehiklo) eblis kaj nepris kaj ke la dia vorto koncernas nur la nocion pri kreado kaj la informon laŭ kiu Dio estas la kreinto de ĉio. Cetere, ĉiu libro de la biblio estas rakonto pri la aŭtoraj manieroj interpreti kaj vivi la fundamentan dian komunikaĵon: pro tio ilia lingvaĵo estas kribebla ankaŭ laŭ la modernaj lingvis­tikaj sciencoj. Nepras, tamen, rekoni ke certa senkritika gurdado kaj senpreciza lingvaĵo far kristanoj favoris al la supre dirita akuzo-averto de ateismemuloj. Se apogiĝi sur deklaro famigita de Galileo, ricevita tamen de antikvaj ekleziaj patroj, biblio instruas “kiel iri al la ĉielo, ne kiel la ĉielo estas farata”. Sume, la modernaj sciencoj helpas plibone kompreni la biblion.  

9) Iuj atesistoj plu premas: la nefundateco, kaj neseriozeco, de la kristana religio evidentiĝas an­kaŭ el tio: el la historio de la antropologiaj studoj la evoluo de la homo trapasis diversajn stadiojn ĝis la apero de la homo sapiens sapiens: kiel eblas ke unu sola homo estis starigita ĉefo kaj res­pon­sulo de la homaro ĉiutempa (kiu plue damaĝis ĉiujn)? El tiu absurdeco, deukendas la mito­logiecon de la revelacio hebreo.kristana.  

Dikredantoj pli klarigas: en tiu Geneza mita rakonto estas priskribata la sinteno de la homo pekanta, individue kaj kolektive konsiderata: tiu psikologia kaj libervola situacio estas travivita de ĉiu homo ribeliĝanta al Dio… kaj per tiu fikcia epizodo al li estas promesata la ebla reveno al la amikeco kun Dio. Ne necesas, ke la epizodo okazis: fikcia la rakonta, reala la homa sinteno.    

10) Frakcioj de dinekredantoj oponas kredon je Dio ankaŭ per jeno: la dikredanto grimpas sur supozitan naturan moralan leĝon, kiu estus kvazaŭ la dia ĉeesto en la homa konscienco: io eterna, io transhoma, io kiu, laste-laste limiĝas kun Dio mem. Sed eĉ tiu elvokita natura morala leĝo, ĉiujn liganta, estas iluzia konstato ĉar tiuj kiujn ni nomas moralaj leĝoj similas al kutimoj aŭ kolektivaj sociaj aranĝoj por ke socio kviete aŭ pace vivu, nome normoj ŝanĝeme starigitaj kaj variigeblaj laŭutile. Funde, la “natura morala leĝaro” troviĝas ne en la konscienco regata de io su­pera, sed en utilaj akomodoj tute homoriginaj. Ekstremlime, ĉiu homo rajtas ŝanĝi sian mora­lon, aŭ kreis sian propran moralon aŭ sekvi neniun moralon: tio ekskludas ĉiun “naturan moralan leĝon”!  

Laŭ dikredantoj - kaj ne nur laŭ ili - la morala leĝo (kiel: ne mortigu la senkulp­ulon) superas la indivuecon aŭ la kolektivecon kaj apartenas al io konstituanta la homan naturon sendepende ĉu tio provus la ekziston de Dio. Sed ili opinias, ke el tia supra ateisma kontraŭa principo kun siaj ĉiam pli gravaj kaj aŭdacaj etendiĝoj, ĝiaj anonĉantoj ne kuraĝas alveni ĝisfunde de la serio de konsekvencoj por la unuopulo kaj la socio. Se ekzempli, kial puni tiun kiu en sia moralo enklu­vizis la principon laŭ kiu oni rajtas eĉ mortigi por pliigi siajn komfortojn aŭ prestiĝon? El la kon­sekvencoj oni vidu ĉu la principo validas! Ke se oni juĝas, ke tiu ulo eraras, kaj do oni devas lin bremsi kaj puni, oni ekkonfesas naturan moralan leĝon, kiel faras dikredantoj.  

11) Abundas la serio de la argumentaro de ateismemuloj. Ankoraŭ unu, la potenciale plej mort­porta por dikultantoj. La malateistoj pretendas pruvi per la racio, ke Dio estas, eĉ ili  paradas per ĝi, kaj ĝin ili igas subteno de la revelacio, krome sen la interveno de forte kapabla racio la sama religio ne povas atingi siajn pruvojn. Nu, ĝuste la racio hodiaŭ oni krizigis, nome hodiaŭ oni mon­tris, ke ĝi ne meritas fidon… Tial sekureco pri ĝiaj konkludoj meritas almenaŭ dubojn: la febleco de la racio jam penetras kaj gvidas la konkludojn en diversaj sciencoj, aparte tiuj de la antropologio kaj filozofio kaj historio ktp. Do la dipruvantoj perdante sian turnirulon ekmarŝas senpiede.  

Ankaŭ rilate tiun mensan feblecon, diasertantoj konvinkitas, ke la febligantoj de la racio ne kuraĝas lasi deveniĝi ĉiuj konsekvencoj el tiu mensstato, eĉ rilate la ĝustecon kaj korektecon de la sama argumentado: eĉ kiam, fakte, la racio konas sian “feblecon”, ĝin konas kun certeco aŭ certas pri sia dubo! Inter la grandaj institucioj ludantaj en la kulturaj medioj, nun plurestas pre­skaŭ nure kristanoj por la defendo de la kono-adekvateco de la homa racio. De ĉiam kris­ta­nis­mo, aparte katolikismo, engaĝiĝis pruvi, ke la homa racio kapablas koni la veron kaj la bonon kaj ties kontraŭojn: enŝtelante tiun “feblecon de la racio”, eble puŝite de la varieco kaj ŝanĝeco de la homa opinioj kaj moroj, oni pli facile likvidas krista­nismon pro tio ke sen la korekta uzo de la racio ne eblas pruvi la fundatecon kaj historiecon de la kristanaj originoj.  

 !2)….  

La serio de fuortetoj de ateeistoj povus plu elflui same kiel la serio de la dikredantaj res­pon­doj. Nu tion povas fari la pacienca leganto, ankaŭ pro tio ke kio ĉi tie estas dirate malabunde, eble tro pro rezigno al transiraj ĉeneroj, tion oni povas, rajtas eĉ devas, diri pli detale, pli analize, pli komprenige.  

Zecchin Armando