Mi ŝuldas ian etan klarigon al la legantoj kiuj ne konas la judan kronologian sistemon. Oni kalkulas la jarojn ekde la Kreado de la Mondo (AM = Anno Mundo) kiu okazis precize en la "kristana jaro" 3760 ANTAŬ Kristo (se tiu periodo tamen estas "kristana"). Krome, la juda jaro komencas jam en la monatao Tiŝri kio estas proksimume September aŭ Oktobor. Do Novembro kaj Decembro de la kristana kalendaro ĉiam apartenas al la jam nova juda jaro.

Zamenhof naskiĝis en Bjalistoko la 15-an de decembro 1859 kiu estas unu semajno antaŭ la Hannuka (19 Kislev) en la jaro 5620 laŭ la juda kalkulado. La dua grava jaro por Esperanto estas la apero de la Unua Libro de Esperanto en Varsovio en 1887. Laŭ tiu sama juda kronolgio la jaro estis 5647. Krome oni devas mencii ke tiuj judaj jaroj ĉiam estas skribitaj per literciferoj, ĉar ĉiu litero en la hebrea alfabeto ankaŭ havas cifervaloron, kaj tio estas la ĉefe uzata sistemo. Jarmiloj ŝanĝas tamen malpli ofte kaj ĉar ni dum la lastaj 700 jaroj troviĝas en la kvina jarmilo oni iom simpligas kaj skribas la supre menciitajn du jarojn nur kiel 620 kaj 647, kio ordigitaj laŭ la hebrea alfabeto fariĝas כתר kaj זמרא (KTR kaj ZMRT - oni uzas nur la konsonantojn).

KETER signifas krono - kio kompreneble estas grava afero por la reĝoj sed eĉ pli signifa en la Kabalo kie tio signifas la plej altan SEFIRA (sferon) el la dek SEFIROT. Mi rimarkis ke tiel fakte nomiĝis la jaro kiam Zamenhof naskiĝis legante enkondukon al konata verko de Rabeneo Ben Iŝ Ĥaj - kiu do komencis sian elstaran karieron ĝuste en tiu sama jaro.

Ankaŭ la jaro de la apero de la Unua Libro havas interesan nomon - ZIMRAT.  Tiu vorto fakte havas "tri diversajn" signifojn en la hebrea: a) kantomelodio, b) brava heroeco, kaj c) bonega frukto de alta kvalito. Esperanto do aperis en la jaro de la "Elstara Frukto de la Heroa Melodio". Mi volas montri al kelkajn versojn en la Biblio kiuj klarigas pri tiuj tri diversaj signifoj - por ke "vi kredu" min firme sen nenia superflua dubo.

La Prapatro Jakov instruis siajn filojn "prenu el la plej bonaj fruktoj de la lando (mezimrat ha-arec) en viajn vazojn, kaj alportu al la homo donacon" (Genezo 43:11). Tiu donaco de "balzamo, mielo, aromaĵo, mirho, pistakoj kaj migdaloj" do estis por Josef en Egiptujo. Tio do estas la signifo de la bonegaj fruktoj.

Post la transiro de la ruĝa Maro la Israelidoj ekkantis spontante pro tuja ĝojo pro la "mirakla" saviĝo. En tiu kanto oni povas legi "Mia forto kaj glorkanto estas la Eternulo" en nia Esperanta Biblio, sed temas tamen pri "ofta" tradukeraro, jen farita ankaŭ de Zamenhof, ĉar devas esti (la multe pli logika) "Mia forto kaj la Dia Potenco (zimrat-jah), fariĝis por mi savo" (Eliro 15:2) [oni ne povas esti savita "per ia glorkanto", ĉu?. Kompreneble oni povas kaj rajtas diskuti pri tradukoj kaj ŝajne tiu "heroa flanko" de Majmeo devenas de la dua ĉefsignifo ĉe la radiko ZAMAR, forkupi nebezonatajn vinberbranĉojn. La vorto aperas kun tia signifo "detruante landojn" en kelkaj Midraŝim (t.e. judaj legendoj)]. Certe estas ke la Zamenhofa vortkonstruo "Mia... estas la Eternulo" estas entute gramatike fuŝa ĉar vere estas skribita "zimrat-jah" do la "ZIMRAT" de Majmeo mem kaj ne de la kantisto.

Krome oni devas kompari ankaŭ Jeŝaja 12:2 kaj Psalmo 118:14. En ambaŭ tiuj lokoj oni povas konstati ke temas pri IU FORTO KIU SAVAS kaj ne pri nura "zumado" far de Majmeo.

Sed tamen la plej ofta uzo de ZIMRA aŭ ZIMRAT estas zumadi melodion aŭ ludi muzikon. En la profeto Amos oni vidas bonan ekzemplon: "Forigu de Mi la bruon de viaj kantoj, la sonadon de viaj harpoj (ve-zimrat nevilekha) Mi ne volas aŭskulti. Sed justeco fluu kiel akvo, kaj vero kiel potenca torento". (Amos 5:23-24)

Do dum tiu jaro - JARO ZIMRAT - aperis nia Esperanto en la Mondo. Ankoraŭ unu "kultur-detalo" pri kiu oni povas esti fiera kiel memsufiĉa esperantisto kaj ... (ne eble ekuzu la vorton) ... mondisto.