La čehˇa  teologo  kaj  pedagogo  J. A. Komenio  /1592-1670/, titolata  „Instruisto de nacioj“ , prezentis en sia verko „La vojo de Lumo“ /1642/, rimedojn por plibonigo de la aferoj tuthomaraj. Koncerne de la liatempa mondsituacio, kiu certagrade similas la mondsituacion niatempan, li:

1) konstatas:

„La čefaj  politikaj  teorioj,  je kiuj apogas sin la hodiaůaj regantoj de la mondo,  estas perfidaj marčoj kaj faktaj kaůzoj de la sˇanceligˇanta, malcerta kaj ruinigˇanta mondo“.

2) proklamas:

„Ni čiuj estas kuncivitanoj de unu mondo, de unu sango, ni, la tuta homa gento. Ni unuigˇu en unu respublikon!  Antaů niaj okuloj estas ununura celo : bono de la homaro.  Al gˇi ni submetu čiujn niajn konsiderojn pri ni, pri nacieco, pri religio ...“

3) proponas:

3.l „Por disvastigado de la  „Universala Lumo“  /universala etiko/ neces universala lingvo,  čar estas pli facile, ke čiuj homoj ellernu unu lingvon, ol unuopulo čiujn. Gˇi devas esti lingvo nova, por doni al č i u j homoj senton de egalrajteco kaj esti super čiujn aliajn pli facila,  pli agrabla kaj pli perfekta . . . „

3.2 „Necesas montri al teologoj eč al politikistoj, ke čio devas returnigˇi al la Dia /kosma/ ordo kaj al la Absoluta vero . . . „

Kvankam maltrapide, tamen tiuj-či proponoj komencas realigˇadi:

Al la propono 3.1 :

La pola kuracisto d-ro L. L. Zamenhof /1859-1917/ kompilis kaj en j. 1887 eldonis universalan lingvon  sub  pseudonimo  d-ro  Esperanto,  kiu  baldaů  farigˇis  nomo  de  tiu-či  lingvo  kaj disvastigˇis jam tutmonde. En sia verko „Homaranismo“ /1906/ li rekomendis gˇin por tuthomara kulturado de universala etiko. Tio praktike identigˇas kun la Komenia esprimo: „por disvastigado de la ,universala Lumo´ “. 

Omagˇe de la 400-jara naskigˇjubileo de Komenio, en j. 1992, estis verkita la studo „La vojo al harmonio“.  En gˇi estis kompilita el - la čefaj ideoj de la Komenia verko  „La vojo de Lumo“  kaj de la Zamenhofa verko  „Homaranismo“  - la nova koncepto Homekologio.  Gˇi estas sintezo de universala  lingvo  kun  universala etiko.  Gˇenerale  kulturata,  gˇi povus  evoluigi  tuthomaran harmonion kaj tutmondan pacon.

Cˇiuj  homoj  povus  gˇin  facile  alproprigˇi.  Necesas nur konatigˇi kun kelkaj gˇiaj reguloj  kaj praktike aplikadi ilin. Gˇia universala lingvo - Esperanto - havas nur 16 gramatikajn regulojn, per kiuj eblas senescepte  krei  čiujn  gramatikajn  formojn de čiuj vortoj.  Grandparte  ili estas jam internacie konataj. Gˇia universala etiko havas nur unu čefan regulon: „Kio ne estas agrabla al vi, ne faru al homo alia.“ Pluaj reguloj estas nur komentoj kaj deduktoj de tiu-či.


Al la propono 3.2 :

En  j. 2009  estis  en  Usono  inaůgurita  la  44-a  prezidento  Barack Obama,  kies  programo akordigˇas  kun  postuloj  de  tiu-či propono al politikistoj.  Tuj  post  sia  inaůguro  li  alvokis tutmondajn štatestrojn: „Ni ne plu konkuru en detruado, sed en konstruado!“

Dum  sia  traktado  en  Eůropo li,  la 5-an de aprilo 2009,  en Prago,  la čefurbo  de  la  Cˇehˇa respubliko - patrujo de J.A.Komenio - esprimigˇis,  ke  la  plej  granda  riziko  por  ekzisto  de la homaro estas la nukleaj armiloj. Tial Usono strebos, ke la homaro malhavu ilin. Li diris: „Landoj, kiuj disponas per nukleaj armiloj,  senigˇos de ili kaj la ceteraj ne plu strebos havi ilin.“

En sia parolado  sur  la  Placo de Hradčany,  plenplena per dekmiloj da čeestantoj,  li i.a. diris: „ Bedaůrinde daůras dangˇero de malnovaj konfliktoj, novaj minacoj kaj disvastigado de armiloj de katastrofo.  Gˇuste  junaj  homoj  kapablos  kontribui al venkado de  malnovaj konfliktoj. La morala venko estas pli potenca ol per kiu ajn armilo.

Simplaj homoj kredas, bedaůrinde iliaj gvidantoj ofte ne, ke barojn eblas venki, ke murojn eblas forigi kaj ke la paco povas venki! Necesas nur,  ke unu la duan aůskultu,  kun la dua kunlaboru, ke  ni  koncentrigˇu  je  niaj  komunaj  interesoj,  ne je niaj laůokazaj diferencoj,  ke ni denove konfirmu  niajn  komune uzatajn valorojn,  kiuj estas pli fortaj ol kiu ajn allia forto,  kiu kapablus nin disigi.  Tio estas la laboro, en kiu ni devas daůrigi.  Tio estas la laboro,  kiun mi alveturis en Eůropo komenci.  Komune ni sukcesos tion!  Jes, ni kapablas, povas šangˇi la mondon!“  Sekvis entuziasmoplena aplaůdo.

Obama,  per  la  prezentitaj ideoj  kaj intencoj,  estas šanco  por  kreo  de la nova epoko de la homaro.  Anstataů minacado per armiloj,  li proponas dialogon,  anstataů timigado,  li akcentas interkonsenton,  anstataů  enormkosta,  konstanta  pliperfektigado  de  la  armea,  internacia „ekvilibro de forto“,  senpagan evoluon de la morala,  internacia „ekvilibro de fido“. Tiamaniere eblas, en la Komenia propono 3.2, realigi la postulon al politikistoj.

Necesas  ankoraů,  ke  aperu  analoge  kuragˇa teologo,  kreonta bazan,  moralan unuecon  en diverseco de čiuj religioj. Obama, kiel kredanta homo, eč tion celas instigi. Post sia parolado en Prago,  li eniris  inter  čeestantojn kaj  kunpremadis iliajn manojn.  La unua estis la tie staranta muslimo. Simbola pašeto al kompleta realigo de la cititaj proponoj de Komenio, por ke lia „Vojo de Lumo“ povu esti sukcese ekpašita.

La  čehˇa  eksprezidento  Václav Havel,  dum sia amika  interparolo  kun  Obama,  bomintence esprimis al li tiun-či averton: „Via agadprogramo estas grandioza. Tutmonde homoj ligas kun vi senlimajn  esperojn.  Sed  se  vi  ne  plenumos  tiujn-či  esperojn,  ilia  simpatio  al  vi,  povus renveresigˇi en koleron kontraů vi.“

Ekeston de tia alternativo necesas gˇustatempe preventi. Tiacele bezonas, ke čiuj simpatiantoj de  Obama  ne  nur  entuziasmoplene  aplaůdu  liajn  paroladojn  kaj  nur  pasive  observu  lian malfacilan  strebadon,  sed - laů iliaj  individuaj ebloj - aktive subtenu gˇin.  Se ili - ekzemple - alproprigˇus kaj mondskale aplikus Homekologion, ili povus tutmonde unuigˇi  lingve  eč  morale. Tiamaniere  unuigitaj,  ili  kapablus  pli facile - čefe ankaů  en  siaj  vivmedioj,  en plej diversaj mondpartoj - subteni realigadon de  liaj  noblaj intencoj.  Precipe ankaů etigadon  de la armeaj elspezoj,  prospere  plibonigon  de  vivo de bezonuloj.  Laů la jam citita esprimo de Obama: “La morala gvidado estas pli forta ol kiu ajn armilo!“

La nuna Zamenhof-jaro estas unika okazo,  por  ke  esperantistoj konatigu - en siaj tutmondaj vivsferoj - eč neesperantistan publikon kun lia  personeco  kaj  vivmisio.  Samtempe eč  kun la koncepto Homekologio, bazita sur liaj ideoj, kies tuthomara kulturado - precipe če la tutmonda junularo,  estonteco  de  la  homaro  -  povus  ege  kontribui  al  realigo de vivmisio ne nur de Zamenhof,  sed eč de Komenio kaj Obama,  kiu -  kiel  potenca politikisto  -  strebas šangˇi  la mondon: „Por ke la homaro ne plu konkuru en detruado, sed en konstruado!“ 

Se tio sukcesos, ekvalidos la konkludaj vortoj de Komenio en lia verko „La vojo de Lumo“ : „Tiam ekestos gˇenerala paco sur la tuta Tero, čar homoj ne plu havos kaůzon por kverelado, se čiuj vidos antaů si - pri čiuj aferoj - la samajn verojn . . .
Homoj revenos al la sana racio, forlasos la vivon bestan, komencos vivi kaj kulturi vivon racian, spiritan kaj Dian . . . Tio estos kulmino de čio . . . “